Witamy

Nasze Wydawnictwo istnieje nieprzerwanie od 1946 roku. Publikujemy książki i druki duszpastersko-liturgiczne, ale nie tylko. W naszej ofercie usług znajduje się m.in. profesjonalny skład, łamanie i korekta książek, druków, gazet, czy opracowanie projektów graficznych folderów, reklam itp. Druk odbywa się na miejscu, w naszej drukarni, która jest jedną z najnowocześniejszych na Opolszczyźnie. Zapraszamy do zapoznania się z naszą ofertą w sklepie internetowym.

Historia Wydawnictwa Świętego Krzyża - 1946 - 2020

Wstęp

Wydawnictwo Świętego Krzyża od ponad pięćdziesięciu lat towarzyszy pastoralnym zmaganiom duszpasterzy diecezji opolskiej i gliwickiej (od jej erygowania), a poprzez nasz uniwersalizm również wielu diecezjom w Polsce. W czasie naszej długoletniej działalności wydaliśmy ok. pięć milionów egzemplarzy modlitewnika Droga do Nieba, wiele setek tysięcy katechizmów, jak i inne publikacje duszpastersko-liturgiczne, które stały się bestsellerami wydawniczymi (Agenda, Zwycięzca Śmierci, Chorały, Sakramenty...).

Sięgając do historii, chcielibyśmy przypomnieć, że po nacjonalizacji naszej diecezjalnej drukarni przez komunistyczne władze PRL przez wiele minionych lat musieliśmy drukować nasze pozycje w obcych drukarniach. Dzięki staraniom Ks. Arcybiskupa Alfonsa Nossola od 1990 r. nasze Wydawnictwo posiada własną drukarnię, w której realizujemy wszystkie druki (m.in. diecezjalne). Obecne publikacje wydawnictwa, to nie tylko książki i druki duszpastersko-liturgiczne.

W naszej ofercie usług znajduje się m.in. profesjonalny skład, łamanie i korekta książek, druków, gazet, czy opracowanie projektów graficznych folderów, reklam itp. Druk odbywa się na miejscu, w naszej drukarni. Zapraszamy do zapoznania się z jej ofertą usług.

Bp Jan Kopiec

Nowa sytuacja Kościoła katolickiego na Śląsku Opolskim po 1945 r.

Powołanie do życia w 1946 r. przez młodą Administrację Apostolską na Śląsku Opolskim specjalistycznej agendy w postaci własnego wydawnictwa i drukarni stało w ścisłym związku z zaistnieniem nowej sytuacji dla życia kościelnego po zakończeniu II wojny światowej. W całokształcie zadań, stojących przed społeczeństwem i Kościołem nie mogło zabraknąć także obecności słowa drukowanego, bez którego byłoby nie do pomyślenia dotarcie z treściami religijnymi do szerokich rzesz wiernych, tworzących przecież po wojnie nowe społeczeństwo.

W tym względzie powstanie Wydawnictwa Św. Krzyża w Opolu należy do ważnych dzieł pierwszego administratora kościelnego na Śląsku Opolskim ks. Bolesława Kominka. Od początku swych kościelnych rządów w Opolu przywiązywał on baczną uwagę do utrzymywania kontaktu z mieszkańcami poprzez druki, możliwie o najszerszym wachlarzu tematycznym. Dla duchowieństwa przeznaczony był biuletyn kurialny pt. Wiadomości Urzędowe Administracji Apostolskiej Śląska Opolskiego, od początku też apelował ks. administrator o zakładanie bibliotek parafialnych.

Te zamysły więc dały impuls do realizacji dalekosiężnej inicjatywy zorganizowania własnego wydawnictwa diecezjalnego, które mogło sprostać licznym oczekiwaniom na pozycje religijne.  Zmiany zaistniałe w wyniku zakończenia II wojny światowej oznaczały dla Kościoła na Śląsku Opolskim pojawienie się nowych wyzwań. Szczególnie trudnym polem działania Kościoła okazało się utrzymanie chrześcijańskiego charakteru życia społecznego w warunkach, gdy państwo polskie po 1945 r. stało się jednym z elementów bloku państw socjalistycznych. Kościół katolicki stanął bardzo energicznie w dziele odbudowy życia społecznego w zrujnowanym kraju. Mimo wszelkich niedogodności, będących udziałem całego społeczeństwa, nie zaniedbano podejmowania wysiłków w celu zachowania tradycji 1000-letniego państwa, związanego w przeszłości silnie i organicznie z oddziaływaniem treści chrześcijańskich.

Konfrontacja jednakże z nowym ustrojem państwa była dramatyczna. W pierwszym rzędzie po latach okupacyjnych zniszczeń odnowione zostało państwo, które zmieniło dość znacznie swoje oblicze. Istotne były zmiany ustrojowe, poprzez wprowadzenie - na wzór radziecki - podstaw państwa socjalistycznego. W tym nowym ustroju kwestie religijne i kościelne były ledwie tolerowane, przy równoczesnym silnym akcentowaniu i popieraniu wyłącznie światopoglądu laickiego, marksistowskiego. Rodziło to od samego początku liczne napięcia, których rozwiązywaniu nie sprzyjała konfrontacyjna postawa ówczesnych elit rządzących.

Drugim uwarunkowaniem było dość znaczne przeorientowanie terytorialne i demograficzne. Na mocy znanych decyzji konferencji poczdamskiej, obradującej od 17 lipca do 2 sierpnia 1945 r. odrodzone państwo polskie znalazło się w granicach znacznie przesuniętych na zachód. Utrata terytorium o powierzchni 180 tys. km kw. na rubieżach wschodnich na rzecz Związku Radzieckiego zrekompensowana została niejako przydzieleniem - kosztem Niemiec - 100 tys. km kw. na północy i zachodzie kraju. W ramach tych tzw. Ziem Zachodnich i Północnych znalazł się także Śląsk Opolski. Nowy kształt terytorialny kraju pociągnął za sobą także zmiany natury narodowościowej. Najważniejsze z nich wiązały się z wysiedleniem ludności niemieckiej z granic państwa polskiego, a w ślad za tym zainicjowano proces integracji Ziem Zachodnich i Północnych z resztą Polski, na którą przybywały rzesze repatriantów ze wschodnich terenów, przynaglane postępami wojsk radzieckich.

Niebagatelne więc zadanie integracji społecznej jak i formacja chrześcijańska były wyznacznikami powołania do życia Wydawnictwa Św. Krzyża. Powołanie Wydawnictwa i jego pierwsze dokonania (1946-1950).  Dnia 28 maja 1946 r. Ks. Bolesław Kominek, administrator kościelny Śląska Opolskiego mianował Jana Schefera (1906-1970), poprzednio pracownika Księgarni św. Jacka w Katowicach, kierownikiem organizującej się Drukarni Diecezjalnej w Opolu. Równocześnie upoważnił go do przeniesienia maszyn drukarskich, będących własnością kościelną, a znajdujących się w Zakładzie Ducha Św. dla Kalek w Bytomiu - do Opola. W ten sposób powstała baza materialna dla Wydawnictwa Diecezjalnego Św. Krzyża, które od następnego roku rozpoczęło swoją ożywioną działalność.

Drukarnia Diecezjalna była placówką bezpośrednio kierowaną przez wspomnianego J. Schefera oraz przez zarząd z ramienia Kurii Opolskiej (do pierwszego Zarządu należeli: ks. Jan Skorupa, konsultor diecezjalny, mgr Stefan Milczyński, Antoni Waligóra, Leonard Olejnik). Na miejscu była zorganizowana introligatornia, czyli że zatrudniano już kilkunastu pracowników. Oprócz tego istniało właściwe Wydawnictwo - noszące nazwę od wezwania prokatedry (dziś katedry) Św. Krzyża jako firma edytorska, której kierownictwo również spoczywało w ręku J. Schefera. Całość mieściła się w Opolu przy ul. Kośnego 34. Dla umożliwienia sprzedaży własnych pozycji zorganizowano Księgarnię Św. Krzyża w Opolu (istniała w latach 1946-1951) oraz w Raciborzu i Krapkowicach (działały w latach 1947-1949). Te przedsiębiorstwa zostały zorganizowane jako działy Ordynariatu Opolskiego i jemu bezpośrednio podległe. Nie stanowiły jednostek samodzielnych, dlatego też nie były rejestrowane jako odrębne podmioty prawne. Natomiast działalność swą wykonywały na podstawie odpowiednich przepisów prawa przemysłowego, kierownicy zaś mianowani byli przez Kurię i odpowiednio przez nią do wykonywania swej pracy upoważnieni. Warto dodać, że dochód z działalności Wydawnictwa przeznaczony był na Fundusz Emerytalny dla Kapłanów.

Wszechstronna i ożywiona działalność Wydawnictwa i Drukarni została brutalnie przerwana w 1950 r. (formalna likwidacja 15 września 1953), a jego majątek upaństwowiony, który nigdy już nie powrócił do swego prawowitego właściciela. Dorobek edytorski Wydawnictwa w tym pierwszym okresie działalności skupiony był przede wszystkim na najbardziej potrzebnych modlitewnikach, katechizmach i innych duszpasterskich pomocach. Przede wszystkim modlitewnik Droga do nieba, nawiązujący tradycją i tytułem do znanej na Śląsku książeczki ks. prałata Ludwika Skowronka. Oczywiście konieczne były uaktualnienia, dlatego już w 1946 r. ogłoszono rodzaj ankiety skierowanej do ok. 40 najbardziej znanych duszpasterzy na terenie Śląska Opolskiego w sprawie nowej edycji modlitewnika. Po wielu zabiegach i pokonaniu różnorodnych trudności pierwsze jego wydanie ukazało się w 1948 r. Odtąd co roku (poza nielicznymi wyjątkami) ukazuje się kolejne jego wydanie, uzupełnione w późniejszym czasie wersją z większym drukiem dla osób słabo widzących. Zupełnie nowe wydanie Drogi do Nieba (ubogacone m.in. zapisem nutowym) ukazało się w 2001 r.

Do grupy modlitewników do użytku diecezjalnego należał także Mały modlitewnik dla młodzieży w opracowaniu ks. Pawła Latuska oraz Mszał-Modlitewnik, ułożony przez ks. Kazimierza Borcza. Obie pozycje miały łącznie po kilkanaście wydań. Szersze ambicje Wydawnictwa Św. Krzyża widoczne były w publikacji prac o charakterze formacyjnym i naukowym, wydawanych w ramach serii - na wzór przedwojennych inicjatyw podejmowanych przez Akcję Katolicką, jak: Podręczna Biblioteka Naukowa (redaktorem tej serii był ks. dr Stanisław Bross z Gniezna), Świetlane Polski Postaci, Szkice historyczne, Pietas catholica. Oprócz tego zasilano rynek wydawniczy książkami dla dzieci i młodzieży, w tym szczególnie popularne tzw. obrazówki. Autorzy - zachęcani przez ks. administratora B. Kominka - zgłaszali swe prace do Kurii lub bezpośrednio do J. Schefera, a plan wydawniczy omawiano na spotkaniach całego zarządu, konsultując go ostatecznie z Kurią.

Wydawnictwo Św. Krzyża po 1956 r. 

Reaktywowanie jego działalności, przerwanej w 1950 r., potraktowane zostało z chwilą przybycia pierwszego biskupa do Opola jako nieodzowne. W pierwszej mierze traktowano Wydawnictwo jako ważne ramię Kościoła w dziele uświadomienia religijnego i związania ludności z Jego posłannictwem. Niebagatelny był też argument jego nieodzowności w pracy repolonizacyjnej. Wydawnictwo formalnie reaktywował biskup Franciszek Jop w lipcu 1957 r.

Było ono agendą kurialną (samo nie posiadało osobowości prawnej), ale z własnym personelem i odrębnym systemem finansowym i rozliczeniowym. Na dyrektora Wydawnictwa biskup mianował ks. Zygmunta Curzydłę, który również pełnił funkcję kanclerza Kurii Biskupiej. Mimo przejścia w 1961 r. do duszpasterstwa - został proboszczem w Kluczborku - ks. Curzydło do swej śmierci pełnił obowiązki dyrektora Wydawnictwa (1976). Po nim krótko funkcję tę pełnił ks. Paweł Kałuża. a od końca 1976 r. do 2000 r. ks. Ernest Noziński. Obecnie dyrektorem jest ks. Waldemar Klinger, który od 1996 r. pełnił funkcję wicedyrektora. Pracownikami w dziale biurowym i w księgowości były od reaktywowania placówki Siostry de Notre Dame, a w produkcji, przy korektach i w ekspedycji ludzie świeccy; aktualnie pracuje ok 40 osób.

Jednym z trudniejszych problemów, z jakimi borykało się Wydawnictwo po swym reaktywowaniu był brak bazy poligraficznej. Drukarnia bowiem została upaństwowiona w 1951 r. i nigdy jej sprzęt nie wrócił już do prawowitego właściciela. Trzeba było poszukiwać zakładów drukarskich, które by realizowały zamówienia Wydawnictwa. Korzystano z usług Zakładów "Opolanka", Zakładów Graficznych w Groszowicach, Głuchołazach, Prudniku, Rudzie Śląskiej, także Drukarni Związkowej w Krakowie, Zakładów Graficznych "Tamka" w Warszawie i dorywczo z innych jeszcze możliwości. W 1983 r. można było uruchomić własną introligatornię.

Jednakże istotny przełom nastąpił dopiero w marcu 1987 r., gdy uzyskano zezwolenie na własną działalność poligraficzną, czyli na posiadanie własnej drukarni. W tym momencie nas interesuje bardziej profil wydawnictw własnych Diecezji Opolskiej. Jej ambicje edytorskie kierowały się w sposób istotny ku wzmocnieniu działalności czysto religijnej, a więc na polu liturgicznym i katechetycznym. Aktualna pozostawała jeszcze potrzeba integracyjna i repolonizacyjna. Jednakże ingerencja czynników państwowych i cenzury, utrudniająca za wszelką cenę produkcję książki teologicznej, a więc bardziej naukowej, a także historycznej czy światopoglądowej, była dotkliwym ograniczeniem i daleko idącym czynnikiem krępowania Kościoła. Ingerencje dotyczyły nie tylko zakresu treściowego, ale także nakładów poszczególnych pozycji, nie mówiąc o ilości tytułów, na które wydawano zezwolenie.

Każdego roku Wydawnictwo występowało do Naczelnego Zarządu Wydawnictw w Warszawie (a od 1982 r. do Ministerstwa Kultury i Sztuki) z zamierzonym planem - zawsze była potrzebna też opinia Urzędu do Spraw Wyznań, które własnymi kanałami potwierdzało to zamówienie w Wojewódzkim Wydziale ds. Wyznań. Bez podawania motywacji Naczelny Zarząd Wydawnictw - a potem Ministerstwo zatwierdzało plan, najczęściej 3-4 pozycje i to zasadniczo o charakterze katechetyczno-modlitewnikowym; bardziej ambitnych dzieł o profilu naukowym nie sposób było wydawać. W tym fakcie jawi się odbicie całej trudnej sytuacji Kościoła w Polsce, bowiem było to nie tylko utrudnieniem na Śląsku Opolskim.

Dysponując tylko zawężonymi możliwościami w ramach pozwoleń państwowych, Diecezja Opolska starała się więc wykorzystać je na zaspokojenie w pierwszym rzędzie zapotrzebowań na modlitewniki i katechizmy. Traktowano ich druk jako priorytetową pomoc zarówno w pracy czysto formacyjnej, jak też w szerszym sensie przechowywania tradycji śląskich.  Zwłaszcza "Droga do nieba", znany modlitewnik górnośląski, nawiązujący do popularnej książeczki ks. L. Skowronka był okazją do ożywiania dawniejszych kultów, zachowania żywych jak i wymierających tekstów pieśni, modlitw i nabożeństw, znanych na tym terenie od wielu wieków. Pozwolenia w odniesieniu do tego modlitewnika udzielane bywały zasadniczo regularnie, określając jedynie poszczególne nakłady - co wiązało się w dalszej mierze z uzyskiwaniem koniecznego przydziału na papier. Do dziś w ciągu minionych 40 lat od reaktywowania Wydawnictwa jego nakładem ukazało się 2,6 min egzemplarzy tego modlitewnika.

Warto też zaznaczyć, że od 1973 ukazuje się również wersja z dużym drukiem dla osób ze słabym wzrokiem. Istotnym uzupełnieniem modlitewnika były 4 tomy Chorału, zawierające melodie i teksty pieśni, zawartych w Drodze do nieba, wydany w latach 1982-1991. Był on dziełem środowiska opolskich muzyków kościelnych, zgrupowanych wokół Studium Muzyki Kościelnej przy Kurii Biskupiej w Opolu (od 1975 r.), a obecnie będącego agendą Uniwersytetu Opolskiego i może zalążkiem Instytutu Muzyki Kościelnej. Wychodząc naprzeciw zapotrzebowaniom na pomoce do śpiewu religijnego, sięgnięto także do Śpiewnika kościelnego ks. J. Siedleckiego, wydając go w latach 1959-1982 w 7 edycjach. Drugą pozycją, wydawaną często i proporcjonalnie w dużych nakładach, był katechizm.

Początkowo korzystano z doświadczeń Diecezji Katowickiej i Katechizmu Królestwa Bożego, opracowanego przez ks. A. Cieszyńskiego, a od 1961 r. drukowano własne opracowania, którego autorem był bp Antoni Adamiuk, doświadczony katecheta, długoletni wykładowca katechetyki w Seminarium Duchownym Śląska Opolskiego. Chodzi o Historię biblijną Starego i Nowego Testamentu, Mały Katechizm - przygotowanie do pierwszej spowiedzi i Komunii św., oraz Katechizm [dla dorosłych], opracowany przy współudziale księży P. Kosmola i H. Sobeczki. Łącznie ukazało się 3 mln. egzemplarzy tych katechizmów, rozprowadzanych także poza granicami Diecezji Opolskiej. Z innych pomocy liturgicznych i katechetycznych na uwagę zasługuje Agenda Liturgiczna Diecezji Opolskiej, opracowana przez Diecezjalną Komisję Liturgiczną pod kierunkiem ks. H. Sobeczki i wydana w 1981 r. w nakładzie 50 tys. egzemplarzy, następnie wznawiana cztery razy do łącznego nakładu 150 tys. egz. Jest to nieodzowna księga w posłudze Kościoła, zawierająca teksty liturgiczne przy udzielaniu sakramentów, różnych nabożeństw, poświęceń i błogosławieństw. Jej potrzeba wyraźnie ukazała się w związku z postępującą po II Soborze Watykańskim reformą liturgiczną w całym Kościele, oraz wydawaniem przez Stolicę Apostolską ksiąg liturgicznych, zawierających odnowione przepisy i ceremoniał wspomnianych posług religijnych.

Na bazie Agendy wydano również w formie wkładek do Drogi do nieba niewielkie broszurki, zawierające ceremonie Sakramentu Chrztu, Pokuty i Pojednania, Sakramentu Chorych, Małżeństwa oraz Bierzmowania. Odegrały one znaczącą rolę w upowszechnianiu znajomości przez wiernych odnowionej liturgii najważniejszych świętych czynności. Odrębną pozycją, bardzo potrzebną, to Książka kalwaryjska, przewodnik i modlitewnik w Sanktuarium na Górze św. Anny, mający dawne tradycje sprzed 1945 r. W nowym opracowaniu, dokonanym przez OO. Franciszkanów z tego klasztoru, ukazała się trzykrotnie (1973, 1976, 1979), w łącznym nakładzie 40 tys. egzemplarzy. Zaznaczyć należy o drukowaniu obrazków religijnych, książeczkowych, komunijnych i pamiątkowych, o zróżnicowanej tematyce ikonograficznej, spełniających ważną rolę w upowszechnianiu treści religijnych.  Mniej było pozwoleń na publikacje innego typu.

Zaprogramowane serie z pierwszego, powojennego okresu działalności Wydawnictwa nie miały możliwości swej kontynuacji. Rangę wyjątku posiadały podręczniki, używane w Wyższych Seminariach Duchownych: Prawo kanoniczne autorstwa ks. F. Bączkowicza, wydane w trzech tomach w 1957 r. w nakładzie 10 tys. egz., przysposobione przez księży J. Barona i W. Stawinogę, oraz ks. J. Umińskiego Historia Kościoła, wydana w 1959 r. w dwu tomach w nakładzie 20 tys. egz. i w opracowaniu ks. W. Urbana. Jeszcze w 1976 r. przystąpiono do edycji podręcznika teologii moralnej, z którego ukazał się l tom pt. Powołanie Chrześcijańskie w nakładzie 500 egz. pod red. bpa S. Smoleńskiego. W latach60-tych zezwolono jeszcze na druk trzech tomików kazań biskupa F. Jopa (1960, 1964, 1967), a ciekawostką była niewielka broszurka E. Frankiewicza Przewodnik po katedrze opolskiej 1971, 20 tys. egz.

Przełomem było zezwolenie na publikację naukowego periodyku środowiska teologicznego Diecezji pt. Rocznik Teologiczny Śląska Opolskiego, którego I tom ukazał się w 1968 r., następny w 1970 r. Późniejsze perypetie z regularnym ukazywaniem się jako rocznika spowodowały, że od trzeciego tomu (1973) zmieniono tytuł na Studia Historyczno-Teologiczne Śląska Opolskiego, którego redaktorem od początku jest ks. Kazimierz Dola (dotychczas ukazało się 15 tomów). Rocznik..., a następnie Studia....były znacznym krokiem naprzód w zaprezentowaniu się środowiska Seminarium Duchownego jak i stanowiły istotny wkład w poszerzenie możliwości edytorskich Diecezji Opolskiej. Nakład periodyku ustalono na 1000 egzemplarzy. Dopiero w latach 80-tych nastąpił znaczny postęp. Oprócz stabilnie ukazujących się pozycji wyliczonych już, przybywały pozycje bardziej różnorodne. Wyliczyć trzeba pięć publikacji książkowych biskupa Alfonsa Nossola, zawierających jego kazania, listy pasterskie i artykuły naukowe, drukowane w różnych wydawnictwach w kraju i za granicą.

W 1983 r. ukazały się dwie interesujące książki: magisterska wersja pracy ks. dyrektora E. Nozińskiego Budowa kościoła a ożywienia życia religijnego w Dziewkowicach (nakł. 3 tys.) oraz z racji wizyty papieskiej w Diecezji Opolskiej i koronacji Obrazu Matki Bożej w katedrze opolskiej ks. S. Baldego Matka Boża Opolska (opis Obrazu i dzieje kultu), w nakł. 100 tys. egzemplarzy. Nowe możliwości ukazały się we współpracy z Diecezjalnym Instytutem Teologicznym, powołanym do życia w 1977 r., który od 1981 r. działał jako filia Katolickiego Uniwersytetu Lubelskiego. Zapowiedzią tego było trzecie wydanie eposu ks. N. Bonczyka Góra Chełmska (1985) w stulecie jej pierwszego wydania, wraz z komentarzem F. A. Marka, P. Maniurki i A. Hanicha. Ta pozycja zainaugurowała pojawienie się serii wydawniczej Z dziejów duszpasterstwa i kultury chrześcijańskiej na Śląsku.

W roku następnym rozpoczęto wydawanie serii Rozprawy i opracowania. W 1988 r. ukazał się I tom serii Studia liturgiczno-pastoralne zawierające głównie materiały poświęcone osobie i dziełu wybitnego opolskiego historyka liturgii ks. Wacława Schenka. Bardzo interesująco przedstawiają się perspektywy działalności Wydawnictwa i Drukarni Św. Krzyża z chwilą powstania Uniwersytetu Opolskiego w 1994 r., który korzysta z możliwości druku w naszym wydawnictwie diecezjalnym. Ten krótki przegląd prac i dorobku Wydawnictwa Św. Krzyża, nie wyczerpujący całości jego działalności, pozwala jednak uchwycić przygotowywaną bazę dla wykorzystania szerszych możliwości, które się pojawiły w chwilą nastania nowych możliwości w związku ze zmianami politycznymi w Polsce dla dobra społeczeństwa i Kościoła.